कञ्चनपुर । कञ्चनपुरको लालझाडी गाउँपालिका-६ चान्देवका ४० वर्षीय साधुराम चौधरीले दुई वर्ष भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा मजदुरी गरे ।

कोरोना महामारीसँगै स्वदेश फर्केका उनी हाल गाउँमै अरु युवासित मिलेर ‘चान्देव एकीकृत इन्टरलक इँटा तथा ब्लक उद्योग’ सञ्चालन गरिरहेका छन् ।

सिमेन्टको प्रयोग गरी बनाइले आधुनिक एवम् भूकम्प प्रतिरोधी इँटा उद्योग समूहमा सञ्चालन गरिरहेका चौधरीले उद्योग स्थापनाको छोटो समयमै मनग्य आम्दानी गरिरहेका छन् ।

‘घरपरिवार छाडेर विदेशमा मजदुरी गर्नुभन्दा गाउँमै केही गरौँ भनेर भारतबाट फर्किएर यसमा संलग्न भए’, साधुरामले भने, ‘हातमा सीप भए गाउँमै मेहनत गरेर आम्दानी गर्न सकिँदोरहेछ ।’

कञ्चनपुरमा इँटा उद्योगबाट उत्पादित इँटा घर निर्माण प्रयोजनमा बढी प्रयोग भइरहेको भए पनि पछिल्लो समय यहाँका चौधरीले जस्तै छिटपुटरूपमा इन्टरलक ब्लक बनाउने क्रम बढेको छ ।

‘जेठमा सञ्चालनमा ल्याएको उद्योगबाट आठ हजार ब्लक बिक्री गरिसक्यौँ’, चौधरीले भने, ‘अहिले थप चार हजार इँटा माग भएपछि बनाउन थालेका छौँ ।’ उनले पाँच लाखको लगानीमा उद्योग सञ्चालन गरेको उल्लेख गर्दै सञ्चालन भएयता इँटाको माग आउन थालेको जानकारी दिए ।

‘तीन लाख बढीको इँटा बिक्री गरिसक्यौँ’, उनले भने, ‘फस्टाउँदै गए मुनाफा पनि समूहमा सहभागीबीच बाँडफाँट गर्ने योजना छ ।’ उनले घरपरिवारसँगै बसेर उद्योगमा खटिनुका साथै स्याली र दोदा नदीमा बगर खेतीबाट आयआर्जन गरिरहेको बताए ।

‘सिमेन्टबाट निर्मित इँटाको प्रयोगले घरको लागतसमेत कम हुने भएकाले यसको माघ बढिरहेको छ’, उनले भने, ‘अहिले प्रतिइँटा ४० का दरले बिक्री भइरहेको छ ।’

उद्योगमा आबद्ध स्थानीय निमबहादुर चौधरीले गाउँका-६ जना मिलेर गाउँमै उद्योग सञ्चालनको तालिम लिएर व्यावसायिकरूपमा लागेको बताए ।

‘हिउँदमा सबै बगरमा बेमौसमी तरकारी लगाएर आम्दानीमा जुटिरहेका हुन्छौँ’, निमबहादुरले भने, ‘यता ब्लक उद्योगले वर्षभरि काम दिइरहेको हुन्छ ।’ यसबाट भएको आम्दानी सोही उद्योगमा लगानी गरिरहेको उनले जानकारी दिए ।

‘मुनाफा वितरण भन्दा पनि उद्योगको दायरा बढाउने सोचमा छौँ’, निमबहादुरले भने, ‘स्थानीय दशकभन्दा बढी समयदेखि यहाँ बगरमा तरकारी फलाएर घर खर्च चलाउने धेरै छन् ।’

हरेक वर्ष छ महिना बगरखेती हुने गरेको उल्लेख गर्दै गाउँमा उद्योग सञ्चालनले व्यवस्था थप बढाएको निमबहादुरको भनाइ छ । उद्योगमा आबद्ध रामदयाल रानाले उद्योग सञ्चालनका लागि दातृ निकायको सहयोगले सम्भव भएको बताए ।

ब्लक इँटा बनाउने मेसिन खरिदका लागि यहाँस्थित नेपाल राष्ट्रिय समाज कल्याण संघ (एनएनएसडब्लुए)ले दुई लाख सहयोग गरेको हो । यहाँ उत्थान परियोजनाअन्तर्गत समाजकल्याण संघले चार वटा स्थानमा ब्लक उद्योग सञ्चालन गर्न सहयोग गरेको छ ।

‘हामीलाई त उद्योगबारे थाहा नै थिएन’, रानाले भने, ‘दातृ निकायले तालिम र मेसिन दिएपछि उद्योग सञ्चालनमा सहयोग पुगेको हो ।’ कृषि नै आयआर्जनको मुख्य पेसा भए पनि ग्रामीण भेगका कृषकले राज्यबाट कुनैखाले अनुदान र सहयोग नपाएको रानाको गुनासो छ।

एनएनएसडब्लुएको उत्थान परियोजनाका संयोजक विनोदविक्रम जैरुले ग्रामीण भेगका आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारको अवस्था सबल बनाउन सहयोग पुग्ने उद्देश्यले ब्लक उद्योग सञ्चालनका लागि सहयोग गरिएको बताए ।

‘आयस्रोत सामान्य भएकाको अवस्थामा सुधार आएर आत्मनिर्भर बनुन् भन्ने उद्देश्यले उत्थान परियोजनामार्फत विभिन्न आयमूलक काममा सहयोग गरिएको छ’, उनले भने, ‘गाउँबस्तीमै मेहनत गरेर जीविका चलाउन सक्ने जनशक्ति निर्माणमा अग्रसर छौँ ।’

चान्देवमा लामो समयदेखि बगरखेतीमा लागिपरेका कृषकलाई ब्लक उद्योग सञ्चालनमा समेत सहयोग पुर्‍याइएको जैरुले बताए । ‘बगरमा खेती आंशिक समय मात्र हुन्छ’, उनले भने, ‘बाँकी समय उद्योगमा खटिएर आम्दानी गर्नसक्ने भएका छन् ।’

उनले जलवायुमैत्री, घर बनाउँदा प्लास्टर गर्नु नपर्ने र पोलेको इँटाभन्दा बलियो भएकाले पछिल्लो समय ब्लक इँटाको माग बढिरहेको जानकारी दिए ।