सुर्खेत । नयाँ वर्ष २०८२ भित्रिएको छ । नयाँ बर्षमा कतै नयाँ ठाउँमा घुम्ने योजना बनाउनेहरुका लागि कर्णाली एक आकर्षक गन्तव्य हुनसक्छ । नयाँ बर्षको सदुपयोग गर्न धेरैले आफ्नो पायक पर्ने रमणीयस्थलको दृश्यावलोकन गर्ने, फोटो–भिडियो लिने र टिकटकमा‘अपलोड’ गर्ने गरिरहेको पाइन्छ ।
अचेल सामाजिक सञ्जालको व्यापकताका कारण घुमफिर संस्कृति बढ्दो छ । तपाइले पनि नयाँ बर्षमा कर्णाली घुम्ने योजना बनाउनु भएको छ भने यी ठाउँहरु उपयुक्त हुन सक्छन् ।
कर्णालीका आकर्षण
कर्णाली प्रदेश सरकारले प्रदेशका १० वटै जिल्लाका १ सय १ पर्यटकीय क्षेत्रहरु पहिचान गरी पर्यटन गन्तव्यका रुपमा घोषणा गरिसकेको छ । प्रदेश राजधानी सुर्खेतमै केही प्रसिद्ध पर्यटकीय स्थलहरु छन् ।
देउतीबज्यै मन्दिर, बुलबुले ताल, दोस्रो लुम्बिनीको रुपमा चिनिएको देउतीबज्यै, शहिदपार्क लगायतका स्थानहरु सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर भित्रकै आकर्षण हुन् । त्यस्तै बराहताल, भाइरल रोड, गोठिकाँडा, जुर्बटालगायतका स्थानहरुले पनि सुर्खेतको पर्यटकीय पहिचान दिइरहेका छन् ।
यि गन्तव्यसँगै दैलेखको पञ्चकोशी, कालिकोटको पचालझरना, सल्यानको कुपिन्डे दह, रुकुमको स्यार्पुताल, जुम्लाको चन्दननाथ, हुम्लाको हिल्सा, लिमी, डोल्पाको से फोक्सुण्डो ताललगायतका पर्यटकीयगन्तव्यहरुले कर्णालीको मात्र होइन मुलुककै पहिचान दिइरहेका छन्।
त्यसका साथै कर्णालीका केही मानव निर्मित स्थानहरुले पनि कर्णालीको पर्यटकीय सम्भावना बोकेका छन् । तीमध्ये सुर्खेतको सहिदपार्क, गिरी पार्क, दैलेखको गुराँसेमा निर्माण गरिएको भ्यु टावर, दैलेखको जलजलस्थित पेट्रोलियम पदार्थ उत्खनन् स्थल, कालिकोटको पिली क्षेत्र (युद्ध पर्यटकीय स्थल) राष्ट्रगुरु योगीनाथको जन्मस्थान नरहरीनाथको लालु, कालिकोटको त्रिवेणीपाटन, रुडुबन्चु लगायतका क्षेत्रहरु कर्णालीका पर्यटकीय सम्भावना बोकेका क्षेत्रहरु हुन्।
कसरी जाने ?
कर्णालीकायी सबै पर्यटकीय गन्तव्यहरुमा पुग्न कर्णालीको राजधानीआउनै पर्छ ।काठमाडौदेखि सुर्खेतसम्म हवाइ जहाज र बसको यात्रा गर्न सकिन्छ । काठमाडौदेखि सुर्खेत हजाइ जहाजले १ घण्टा १० मिनेट र बसमा २४ घण्टा बढी समय लाग्ने गर्दछ । सुर्खेत पुगेपछि काँक्रेविहार, बुलबुले ताल, देउतीबज्यै र सहिदपार्कको घुमघामका एकै दिनमा सकिन्छ ।
अनि बाँकी अन्य जिल्लाहरुमा स्थल र हवाई मार्ग दुवै प्रयोग गर्न सकिन्छ । डोल्पा, जुम्ला, हुम्ला र मुगु जिल्लामा हवाई यात्राका लागि नेपालगन्ज भएर जान सकिन्छ । सुर्खेत पुगेपछि एक पटक धेरै पर्यटकीय स्थलहरुमा घुमघाम गर्न पाइन्छ । सुर्खेत आउने जोकोहीकालागि पनि बुलबुले ताल, काँक्रेविहार र देउतीबज्यैको दर्शन प्रमुख आकर्षक मानिन्छ ।
कर्णाली प्रदेशको राजनधानीभएसंगै सुर्खेतकायी पर्यटकीय स्थानहरुले पर्यटकको आकर्षण बढाएका छन् । सुर्खेत कर्णाली प्रदेशको राजधानीसंगै यो प्रदेशको प्रदेशद्धार पनि हो ।कर्णालीका थुप्रै पर्यटकीय स्थलहरु मध्येको सुर्खेतकायी स्थलहरुले पर्यटकहरुलाइई आकर्षण गरिरहेका छन् ।
देउतीबज्यै
देउतीबज्यै कर्णाली प्रदेशकै मुख्य धार्मिक पर्यटकीय स्थलका रुपमा चिनिएका छ । सुर्खेत पुग्ने वित्तिकै गंगामाला देउतीबज्यैको मन्दिरको दर्शन गर्न पाइन्छ । रत्न राजमार्गको नेपालगन्ज–सुर्खेत खण्डको पिपिरादेखि दुई सय मिटर दक्षिणमाअवस्थित यो मन्दिर हिन्दु धर्मावम्वीहरुको प्रमूख आकर्षण पनि हो । गंगामाला देउतीबज्यै मन्दिरको इतिहास सुर्खेतमाबसोबास गरिरहेका पुरानो राजीजातिसँग जोडिएको छ । देउतीमाईका सात बहिनीमध्ये केशमाला सल्यान कालीकामाटी, रतनमाला सुर्खेत गोच्चे पोखरा, रुद्रमाला सुर्खेत सुबाघाट, चतुर्माला कल्याण सुर्खेत, चामामाला बबैगुठी बर्दिया, राममाला छिन्चु सुर्खेत र गंगामाला नयाँगाउँ पिपिरा सुर्खेत रहेको भन्ने जनविश्वास छ । देउतीबज्येको दर्शनले मनोकांक्षा पुरा हुने जनविश्वास रहीआएको छ।
बुलबुले ताल
सुर्खेतको बुलबुले ताल कर्णाली प्रदेशकै प्रमूख पर्यटकीय आकर्षण हो । कर्णाली प्रदेशको स्थायी राजधानी भएसंगै बुलबुले तालमा आउने पर्यटकहरुको संख्यामा पनि बृद्धि भएको छ । जमिनमुनिबाट बुलबुल गर्दै पानी आउने भएर नै यसको नामाकरण बुलबुले ताल गरिएको हो ।
३० बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको बुलबुलेल ताल कर्णाली प्रदेशकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य हो । बुलबुलेमा गार्डेन, शान्तिपार्क, पिकनिक स्थलसहित एउटा पछिलले समय बोटिङ गर्न पाइएने भएपछि दैनिक पर्यटकहरुको संख्या बढी रहेको छ ।
पिकनिकका लागि आवश्यक सामग्रीहरू त्यहीं किन्न सकिन्छ भने तालबाट निस्किएको पानीबाट परम्परागत १० धारा बनाइएको छ । तालको पूर्वतिरका ५ धारमा महिला र दक्षिणतर्फका धारमा पुरुषहरुले नुहाउने गरिएको छ ।
काँक्रेविहार
सुर्खेतको काँक्रेविहार दोस्रो लुम्विनीका रुपमा परिचित छ । तेह्रौ शताब्दीतिर काँक्रेविहार निर्माणको अनुमान गरिए पनियसको आधिकारिक तथ्यभने भेटिएको छैन । बौद्ध धर्मको व्यापकतालाई रोक्न शंकराचार्य र उनकाशिष्य अनुयायीहरुले बौद्धविहार भत्काई शिव मन्दिर निर्माण गराएको र यही सन्दर्भमा लाटिकोइली शिव मन्दिरको स्थापना गरिएको हो भन्ने पनि अनुमान गरिन्छ । यसको निर्माण गर्नेमा पाण्डव, बौद्धलामा समेतलाई लिने गरिएको छ ।
काँक्रेविहारको भग्नावशेषलाई हेर्दा उत्कृष्ट शिल्पकारी कारिगरले विभिन्न आकारमा रहेका ढुङ्गाहरुमा विभिन्न प्रकारका बुट्टाहरु कुदेको भग्नावशेष पाइन्छ । प्रायःजंगलभरी यस्ता बुट्टाहरु कुदिएका ढुङ्गाहरु भेटिन्छन् । बुद्धको मुर्ति पाउनु र स्थानको नाममा पछाडी विहार जोडिएबाट यो भग्नावशेष भगवान् बुद्धसँग सम्बन्धित मानिएको छ ।
२०७१ सालको भुकम्पले भग्नावशेष भएको काँक्रेविहारलाई पुर्ननिर्माणसंगै यहाँ आउने पर्यटकहरु बढेका छन् । काँक्रेविहार क्षेत्रमा घोडामा चढेर घुम्न मिल्ने भएपछि स्थानीय पर्यटकको पनि रोजाईमा परेको छ ।
ज्वाला र पञ्चकोशी
सुर्खेतबाट कर्णालीको याात्रामा निस्कने जो कोहीका लागि सुर्खेतको छिमेकी जिल्ला दैलेखमा रहेको श्रीस्थान, नाभिस्थान, धुलेश्वर, पादुका, कोटिलापञ्चकोशी क्षेत्र पर्यटककालागिअर्को रोजाई हुन् । पञ्चकोशीको शीरस्थान, नाभिस्थानमा निरन्तर प्रज्वलित ज्वाला बलिरहेको दृश्य हेर्न तथा यहाँ तीर्थ गर्न नेपालीका साथै भारतीयहरु पनि आउँछन् । श्रीस्थानको ज्वाला क्षेत्र अन्तर्गत १०८ शक्तिपीठ पर्दछन् ।
भैरवी, मालिका, स्वामीकार्तिक्य, बिन्ध्यावासीनी, लामाद्वाला आदि चर्चित छन् । पञ्चकोशीज्वाला क्षेत्र हिन्दू धर्मावलम्वीको लागि मात्र नभएर बौद्ध धर्मावलम्बीको लागि पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण मानिन्छ । पञ्चकोशीदर्शनले पितृ उद्धार, मनोकांक्षा पूरा हुनुका साथै आत्मीयआनन्द र शान्ति प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहँदै आएको छ ।
श्री स्वस्थानी व्रत कथासँग जोडिएका पाँचवटा पवित्रतीर्थ दैलेखमै छन् । यहाँअहिले नेपाल सरकारले चिनियाँ सहयोगमा पेट्रोलियम पदार्थ भण्डार रहे नरहेको अनुसन्धान गर्दैछ । दुल्लु क्षेत्र ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र पुरातात्विक हिसाबले धनी छ । पुरातात्विक धारा, मठमन्दिर, देवलप्रशस्त देख्न सकिन्छ । कोतगढी, पञ्चदेवल, बेलासपुर मन्दिर, गुराँसे क्षेत्र पर्यटकी यगन्तव्यमा पर्दछन् ।
पञ्चकोसी ज्वाला क्षेत्रमा पेट्रोलियम पदार्थको भण्डारण रहेको मानिन्छ । दैलेख धार्मिक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिकतथा पुरातात्विक महत्वका हिसाबले दैलेख महत्वपूर्ण जिल्ला हो ।सुर्खेतदेखि बस यात्रामा साढे तीन घन्टामा दैलखेको रानीमत्ता गुराँसे लेक हुँदै सदरमुकाम पुग्न सकिन्छ । दैलेख बजार पुगेपछि कोतगढी–पञ्चदेवल–बेलासपुर–महाबु र पञ्चकोसी धार्मिक पर्यटनविकास (पञ्चकोसी ज्वाला क्षेत्र) छनोट गर्न सकिन्छ ।
पचालझरना
कालिकोटको पचाल झरना गाउँपालिकाको खार्दुमा रहेको ‘पचालझरना’उत्कृष्ट नयाँ पर्यटकीय गन्तव्यमा पर्छ । ३ सय ८१ मिटर लम्बाइ भएको यो एसियाकै सबैभन्दा अग्लो झरनाका रूपमा दाबी गरिएको छ ।
तर हाल ३ सय ६५ मिटर अग्लो तेह्रथुमस्थितह्यातुङ झरना नेपालकै सबै भन्दाअग्लो झरनाको रुपमा परिचित छ । कालिकोट सदरमुकामदेखि करिब १६ घन्टाको पैदल यात्रापछि पचाल झरनामा पुग्न सकिन्छ । पछिल्लो समय कर्णाली करिडोर सञ्चालन भएपछि भचालझरना पुग्न केही सहज भएको छ ।
कर्णाली नदीको किनारै किनार झचाल झरनासम्म पुग्दा थुप्रै आकर्षक दृश्यहरु पनि देख्न पाइन्छ । कालिकोटमा पुगेपछि राष्ट्रगुरु योगी नरहरीनाथको जन्मस्थान पनि नजिकै छ । जसको नाममा योगी नरहरीनाथ गाउँपालिकाको नामाकरण गरिएको छ ।
नरहरीनाथमा पुगेपछि पाँच घण्टाको पैदल यात्रापछि अछामको रामारोसन र बाजुराको बढीमालिका पुग्न सकिन्छ । यो यात्रामा स्थानीय उत्पादनका परिकारहरु र अधिकत्म दही दुध र महको स्वादलिन सकिन्छ ।
कुपिन्डे दह
सल्यानको बनगाडकुपिन्डे नगरपालिकाको सेजुवालटाकुरा, मार्के, माझकाँडा, धाजीपीपल र कजेरी बस्तीको बीचमा रहेको कुपिण्डे दह प्राकृतिक रूपले सुन्दर मानिन्छ । कुपिण्डे दहले वर्षमा तीनपटक वर्षा, हिउँद र गर्मी महिनामा पानीको रङ्ग बदल्छ । हरियाली रुख विरुवा, सुन्दरबस्ती सल्यानी संस्कृतिको जनजीवनले जो कोहीलाई पनि कुपिण्डे दह पुग्दा आनन्दको महसुस हुन्छ ।
दहको किनारमा बराहको मन्दिर छ । डुङ्गा सयर गर्ने, मनोरम वातावरण र हिमश्रृङ्खलाको दृश्यावलोकनमा ग्रामीण पर्यटक रमाउन थालेका छन् । कुपिण्डे दह ३४ मिटर गहिरो, २३.५३ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ । कुपिण्डे दहको लम्बाइआठ सय ३४ मिटर र चौडाइ पाँच सय ३८ मिटर रहेको छ । कुपिण्डे दह समुन्द्री सतहदेखि ११ सय २० मिटर उचाइमा रहेको छ ।
चारैतिर पहाडले घेरिएको र बीचमा नीलो पानीले भरिएको कुपिण्डे दहले त्यहाँपुग्ने जो कोहीलाई पनि मोहित बनाएकै हुन्छ । वरिपरि मिलेका पहाड, हरियो जंगल र बीचमानीलो आकाशझैं उत्तर दक्षिण फैलिएको दह साँच्चिकै प्राकृतिक सौन्दर्यताले भरिपूर्ण छ । सल्यान सदरमुकाम खंलङ्गाबाट एक घण्टाको बस यात्रापछि कुपिण्डे दह पुग्न सकिन्छ ।वीरेन्द्रनगर सुर्खेतबाट २ घण्टाको बसको यात्रामा कुपियडे तालमा पुगिन्छ । तालमा घुमेर फर्किए पछि सल्लीबजार, बालुवा संग्रही या खलंगागएर पनिबास बस्न सकिन्छ ।
शे–फोक्सुन्डो ताल
डोल्पाको शे–फोक्सुन्डो राष्ट्रिय निकुञ्जमा पर्छ फोक्सुन्डो ताल । छिनमानीलो, छिनमै कालो र छिनमै सिन्दुरे बन्छताल । काञ्जिरोवा हिमालको काखमाअवस्थित शे–फोक्सुन्डो गाउँपालिका–८, डोल्पामा पर्ने ताल (३,६०० मिटर)को क्षेत्रफल ४.९५ वर्ग किमी छ । यसको अधिकतम लम्बाइ ५.९३ किमि र अधिकतम चौंडाइ १.८० किमि छ भने गहिराइ १४५ मिटर । ताल २३ सेप्टेम्बर २००७ मा रामसार साइटमा सूचीकृत भएको छ ।
डोल्पा जिल्ला बाह्रै महिना घुम्नकालागि उपयुक्त स्थान हो । डोल्पामै प्रसिद्ध त्रिपुरा सुन्दरी मन्दिर छ । शे–फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्जमा हिउँ चितुवा पाइन्छ । तल्लो र माथिल्लो डोल्पा पदयात्राका लागि उपयुक्त मानिन्छ । माथिल्लो डोल्पा पदमार्गभित्र पर्ने नगलाघाँटी क्षेत्र अति रमणीय छ । विश्वको सबैभन्दाअग्लो स्थानमा रहेको मानव बस्ती धो उपत्यका डोल्पामै पर्दछ । त्यस्तै, शे–फोक्सुण्डो रारा पदयात्राका लागि राम्रो सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो ।
काठमाडौं–सुर्खेत–जाजरकोट–डोल्पा सडक यात्रा बसमा डोल्पा सदरमुकाम दुनैसम्म गाडिको यात्रामा जानु पर्ने हुन्छ । सुर्खेत–जाजरकोट–डोल्पा सदरमुकाम दुनैसम्म २५५ किमि सडकमा सहजै सवारी सञ्चालनमा छन् । जुफाल–सुलिगाड ८ किमि जीपमा यात्रा गरेपछि । सुलिगाडबाट दुई दिन एक बिहान पदयात्रामा फोक्सुन्डो ताल पुगिन्छ ।ताल नजिक खानबस्नका लागि होटलहरुको सुविधा छ ।
लिमी उपत्यका
अझै पनि राष्ट्रिय सडक सञ्जालसँग जोडिन नसकेको जिल्ला हो हुम्ला । जिल्ला सदरमुकाम सिमिकोटबाट करिब एक हप्ताको पदमार्गपछि लिमी उपत्यका पुग्न सकिन्छ । ११ औँ शताब्दीको हल्जी गुम्बा र गाउँमा रहेका साना–ठूला गुम्बा यहाँका मुख्य आकर्षणका केन्द्र हुन् । खस साम्राज्यको आधार खण्ड र तिब्बती संस्कृति यहाँकाअन्य आकर्षण हुन् ।
महँगा मूर्ति, पौराणिक वास्तुकला लिमीकाथप विशेषता हुन् । पुराना गरगहना, यहाँको गुम्बामा कुँदिएका पौराणिक कलाकृति लगायतका वस्तु अति नै लोभ लाग्दा छन् । प्राकृतिक सौन्दर्य, पर्यावरण जैविक विविधता र मानव सभ्यताको हिसाबले महत्वपूर्ण मानियको यो उपत्यका समुद्री सहतबाट १७हजार फिट उचाइमा अवस्थित छ । लिमी उपत्यकाको लाप्चा नाकाबाट तिब्बतको कैलाशमान सरोवर दर्शन गर्न सकिन्छ ।
जाङ, हल्जी र तिलगाउँबाट कैलाशमान सरोवर पैदल पनि हिँडेर जान सकिन्छ । १९४५ सालमानिर्मित माना–पाथी, ढक–तराजु लगायतका सामग्री अझै यहाँ संरक्षण गरी राखिएको छ । लिमी उपत्यकामै वनचौंरी, वनघोडा, वनबिरालो, बाघ, हिउँ चितुवा र ध्वाँसे चितुवा, मृग, भालु लगायतका दुर्लभ वन्यजन्तु पाइन्छ । सन् २०१३ मा यहाँ राखिएका केही स्वचालित क्यामेरामा कैद तस्बिर हेर्दा अनौठा र दुर्लभ जनावर रहेको प्रमाणित भएको छ ।
हिन्दु र बौद्ध दुबैको तीर्थस्थल मानसरोवर पुग्न हुम्लाकै बाटो प्रयोग हुन्छ । बर्सेनि सयौंको संख्यामा भारतीय पर्यटक यहाँबाटै मानसरोवर पुग्छन् । नेपालकै अग्लो स्थानमा रहेको सदरमुकाम हो, हुम्लाको सिमकोट । यो समुद्री सतहबाट २ हजार ९०० मिटरको उचाइमा छ । हुम्ला विश्वतीर्थ यात्री र मानसरोवरका लागि प्रवेशद्वार पनि हो ।
स्यार्पु ताल
रुकुमको स्यार्पु ताल बर्षातको समयमा एक पटकअवलोकन गर्नै पर्ने ताल हो । मुसिकोटबाट रातामाटा, गाराघाट, छिन्खेत हुँदै स्यार्पु पुग्ने एउटाबाटो छ भने मुसिकोटबाट सल्ले, कैलदेउ, गिल्बाङ हुँदै पुग्ने अर्काे बाटो छ । चारैतिर हरियालीगाँउबिचमा सुन्दर तालमा डुंगा शयर गर्नुको मज्जा बेग्लै छ । रुकुम जिल्लालाई पर्यटकीय दृष्टीकोणले अग्रपंतिमालिनको लागी यो स्यार्पु तालको उत्तिकै महत्व छ ।
रुकुम सदरमुकाम देखी १ दिनको पैदलदुरीमा पर्ने बाँफिकोटमाअवस्थित स्यार्पु तालमा रमाउन पुग्ने पर्यटकका लागी होमस्टे पनि सञ्चालनमा छन् । तालमा ¥याफ्टिङ बोट सञ्चालनमा ल्याईएको छ । ८ देखि १२ जना सम्मको क्षमता रहेको रबरको आधुनिक डुंगा सञ्चालनमा छन् । तालको चारैतर्फ मिलेर बनेका वस्तिहरु, नजिकै रहेको स्यानी दह, दादुरे ताल, सिमैछरी झरना र स्यार्पुसम्म पुग्दा सोही बाटो भएर सुसाउँदै बहने सानीभेरी नदीको दृश्यले अझ स्यार्पुको महत्वलाई दर्शाएको छ । स्यार्पुतालमा जानका लागि सवारी साधन गाडि नै हो । रुकुमपश्चिम सदरमुकाम खलंगा पुगेर डिग्रे साई कुमारी मन्दिर दर्शन गरेर पनि स्यार्पु आउन सकिन्छ भने सुर्खेतबाट ७ घण्डामा सुर्खेत पुग्न सकिन्छ ।
रारा ताल
रारा नेपालको भर्जिन पदमार्ग सहितको गन्तव्य हो । साहसिक यात्राको गन्तव्य पनि हो । रारा ताल बिहानकालो, दिउँसो नीलो र साँझ सप्तरङ्गी देखिन्छ । तालको वरिपरि मनोरम सल्लाघारी छ । साँझतालको वरिवरि पैदल यात्रा गर्न सकिन्छ । प्रकृतिसँग विचरण गर्न मिल्छ । चराचुरुङ्गीको चिरबिरले मन प्रफुल्लित बनाउँछ । तालमा बोटिङ गर्न मिल्छ । तालको छेउमा टेन्टमा रात बिताएर आनन्दलिन सकिन्छ ।
नेपालकै सबैभन्दा ठूलो र प्रसिद्ध तालको हो रारा । कर्णाली प्रदेशको मुगु जिल्लामा रहेको रारा ताललाई राजा महेन्द्र बीरबिक्रम शाहले वि.स २०२० सालमा स्वर्गकीअप्सरा भनेर उपमादिएका थिए । राजा महेन्द्रले अप्सरा नामदिए पछि राराको झन् महत्व बढ्दै गएको पुरानो किम्बदन्ती छ ।
समुन्द्र सतहबाट २९ सय ९० मिटरको उचाइमा रहेको रारा तालपुग्न अहिले बहुत सहजता आएको छ । यो मौषम रारा भ्रमणका लागि उपयुक्त मानिन्छ । रारा तालको लम्बाई ३.२ किलोमिटर र गहिरा १ सय ६७मिटर छ । रारा तालकुल १०.८ किलो मिटरमा फैलिएको छ । राराबाट फर्किंदा मनोरम दृश्यबाहेक कर्णालीका स्थानीय उत्पादन, घरेलु उत्पादन टोपी, कपडा, स्याउका परिकारहरू कोसेलीको रूपमा ल्याउन सकिन्छ ।
सडक र हवाई दुवै माध्यमबाटजान सकिन्छ । हवाई यात्राका लागि नेपालगञ्जबाट मुगुको ताल्चा विमानस्थलसम्म हवाई सुविधा छ । ताल्चा विमानस्थलबाट करिब तीन घण्टा पैदल यात्रा पछि रारा ताल पुग्न सकिन्छ । हवाई यात्रा नियमित उडानन हुन सक्छ । सुर्खेतको वीरेन्द्रनगरदेखि दुई दिनको बस यात्राबाट मुगुको गमगढी पुगिन्छ र गमगढीबाट करिब ३ घण्टा पैदल यात्रामा रारा ताल पुगिन्छ ।
रारा भ्रमण गर्दा खाने वस्नेलगायत औसतमा दैनिक २ हजार खर्च लाग्छ । नेपालगञ्जबाट ताल्चा विमानस्थल सम्मको यात्रा करिब ६ हजार भएपनि यो रकम फेरबदल भइरहन्छ । वीरेन्द्रनगरबाट रारा जानका लागि नियमित गाडीबाट निकै कठिन हुन्छ । त्यसैले फोर ह्वीलवाला गाडी रिजर्भमा जाँदा दिनको ६/७हजार रुपैयाँ खर्च लाग्छ ।
चन्दननाथमन्दिर
कर्णालीको प्रमुख धार्मिक पर्यटकीय स्थल चदननाथ भैरवनाथ मन्दिर पनि एक हो । जुम्ला खलंगाको बीचमा रहेको चन्दननाथ मन्दिरमा एक वर्षमा ५२ हप्ता हुने भएकोले ५२ हाते लिंगो खडा गर्नुपर्ने प्रचलन छ ।
लिंगोलाई रातो, सेतो, रङ्गीबिरङ्गी कपडाले ढाकिन्छ । लिंगोको टुप्पोमा पताका लगाएर मन्दिरमा ठड्याइन्छ । ठड्याउने क्रममा लिंगो भााँचियो वाखण्डित भयो भने पूरै देशमा अनिष्ट हुन्छ भन्ने जनविश्वास छ । देवताको जयघोष र पूजाआरती, भजनकिर्तनका साथ लिंगो फेर्ने चलन रहेको छ । चन्दननाथ मन्दिरसँगै जोडिएको बटुक भैरवनाथ मन्दिरमा पनि ४८ हातको लिंगो र ४८ हातकै ध्वजा र नेजा राखिएको छ ।
६७० सालमा चढाएको लक्ष्मी नारायणको मूर्तिमा लेखिएको मिति हेर्दा २०७९ सालको लिंगो फेर्ने कार्य ३ हजार पटक भएको देखिन्छ । जुम्लाबाटअन्न र पैसा, कालिकोटबाट बाबियो, घ्यु, मह, हुम्लाबाट ठेटुवा, चौरी फुर्को र थाप्का, मुगुबाट मास, मुगी दाल, राडिपाखी, ठेटुवा र चौरी फुर्को ल्याउने परम्परा छ ।
जुम्ला राज्यको स्थापनासँगै १४४८ मा राजाबलिराजले चन्दननाथ मन्दिरको निर्माण गरेका थिए । पटकपटक यो मन्दिरले विभिन्न समस्या झेल्दै आएको थियो । १८४६ मा जुम्ला राज्य कब्जामा परेपछि मन्दिरको भौतिक संरचना ध्वस्त भयो । त्यसपछि सिद्धचन्दननाथ बाबाले मन्दिर निर्माण गरी चरणपादुका बनाएर दत्तात्रयको मूर्ति राखेका थिए । चन्दननाथ जानका लागि राराको यात्रा बनाएर २ घण्टा खलंगा पुगेर पनि घुमेर फर्किन सकन्छि ।
चन्दननाथ मन्दिर दर्शन गर्न जाँदा जुम्ला तातोपानीमा पनि नुहाउन उपयुक्त समय हुन्छ । जुम्लाको अर्को पर्यटकीय गन्तव्य सिंजा उपत्यका पनि घुम्न सकिन्छ । सांस्कृतिक विविधता
कर्णाली प्रदेशको राजधानी घोषणा हुनु अघिपनि सुर्खेत तत्कालिन मध्यपश्चिमाञ्चल बिकास क्षेत्रको सदरमुकाम हो ।
त्यसैले पनि यहाँ कर्णाली प्रदेशका अन्य सबै जिल्लाका मानिसहरुको बसोबास रहेको छ भने सुदूरपश्चिम प्रदेशको अछाम बाजुरा लगायतका जिल्लाहरुबाट पनि मानिसहरुको बसोबास छ । सबै जिल्लाका मानिसहरु यहाँ बसोबास गर्ने भएकाले पहाड, हिमाल तथा तराईको साँस्कृतिक विविधता पनि पाइन्छ । कर्णालीमा मागल, झोडा, देउडाल गायत विभिन्न जातजातीको संस्कृती पनि यहाँ हेर्न लायक छ ।
वेबटिभी खबर
